KATOLSKI    

POSOŁ

Časopis katolskich Serbow
Załoženy 1863

Wudawa Towarstwo

Cyrila a Metoda z.t.

Póstowe naměsto 2
02625 Budyšin

 

KATOLSKI POSOŁ, 7. apryla 1980

Hdźe su mi banty čerwjene na swjedźeń wjesoły? Štó módrych, běłych přinjese na swjedźeń jutrowny?“ 

Narodne banty serbskich křižerjow

Dr. sc. phil. Sigmund Musiat 

Dr. Jan Cyž je w swojej knize „Jan Arnošt k Smoler – žiwjenje a skutkowanje serbskeho wótčinca“ (Budyšin 1975, str. 124) wopisał, kak su Słowjenjo a z tym tež my Serbja přišli k swojim narodnym barbam. Rěka tu: „Wěste je, zo so (Smoler) wobdźěli dnja 23. měrca (1848) na schadźowance wšěch zastupnikow wšěch słowjanskich ludow w Berlinje. Tam so woni mjez dru'him dojednachu na zhromadne powšitkowne słowjanske znamjo, kaž jo hižo nošachu doprědkarscy Němcy a Italčenjo. We wjetšinje mějachu słowjanske ludy jako krajnej barbje běłu a čerwjenu. Nimo toho bě tež módra barba zastupjena. Tohodla wobzamknychu jako słowjanske narodne znamjo módro-čerwjeno-běłu zawjesć. Chorhoj měješe měć módru barbu při žerdźi, čerwjenu srjedźa a běłu na zwonkownej kromje. My Serbja smy tute za cyłe słowjanstwo postajene barby do dźensnišeho dnja wobchowali.“
Tuchwilu prěni dopokaz, zo bu módro-čerwjena chorhoj mjez katolskimi Serbami přijata, so mi zda być sćěhowaca powěsć z Ralbic, wozjewjena w časopisu „Jutnička“ 1848 (č. 3): „Sława Ralbičanam! Tajka kermuš drje hišće mjez Serbami była njeje, kaž lětsa Ralbičanska. Wysoko ... srjedź wsy rjana serbska chorhoj zmawowaše ...“
W samsnym časopisu so 1849 wozjewi tutón za nas zajimawy nawěšk (č. 29): „Nawěšk. Wosobnu chwalbu zasłužitaj molerjej Šěrak z Neuhofa a Ryćerja z Wotrowa přez to, zo we wot njeju bělenych stwach tež rjane kanty serbskich barbow činitaj.
Jedyn, kiž tajke spěchowanje česćuje.“

Jako 1850 wyšnosć postaji, zo maja so na domskich widźomne čisła připrawić, da so poskići přez dalši nawěšk w tutym časopisu z Baćonja pochadźacy njeznaty Worklečan, zo je zwólniwy, tajke čisła z drjewa dźěłać a samo wobarbić. Redakcija hišće přistaji, hač njeby snadź móžno było, tajke barbojte čisła samo w „serbskich barbach“ zhotowjeć (str. 32).
Loni pisach w „Rozhledźe“ (č. 4) w nastawku „Serbske jutrowne jěchanje“ mjez druhim wo „Křižerjach w funkciji reprezentacije serbskeje kultury“ tole: „Kaž wěmy, su horliwi Serbja rewolucionarneju lětow 1848/49 swoju narodnosć tež zwonkownje demonstrowali, přitykujo sej kokardy a banćiki w serbskich barbach. Tole wašnje njewosta wobmjezowane jenož na serbskich přisłušnikow komunalnych gardow a druhich serbskich prócowarjow, ale bu přewzate tež wot křižerjow. Praski student Jakub Herman, rodźeny ze Swinjarnje, piše w ,Kwětkach Serbowki‘ 1851/52 (str. 49) tole: ,... Dawno žno su sebi hólcy banty, najbóle serbskich barbow: módrej, běłej, čerwjenej nakupowali, a dźensa dyrbja tele rjane banty jich kaž tež jich konje debić.‘ “
Njedwěluju na tym, zo je Jakub Herman – pozdźiši čestny kanonik Budyskeho tachantstwa a hač do 1910 Wotrowski farar – derje wobkedźbował. Nic wšitcy serbscy křižerjo ćehnjechu w tutym wažnym prašenju za zhromadny postronk. W tym směmy so čuć wobkrućeni přez dalšu anonsu „Jutnički“ z lěta 1850 (str. 88):
„Z Wonec. Zaso pak so nam wjesoły čas jutrow přibližuje, potajkim budźa tež skoro zaso banty za křižerske konje trěbne. Ja sym sebi předewzała, našemu wotročkowemu konjej prawje rjany židźany bant, a hejzo-li móžno, ze serbskimi barbami kupić. Tohodla so nětk sčasom prašam: Hdźe da su židźane banty ze serbskimi barbami k dóstaću? Wo wotmołwjenje prosy Šołćic dźowka.“
A wotmołwi jej hnydom serbski překupc (str. 96):
„Loni jědźech na konju, lětsa pak na železnicy přez Drježdźany do Berlina po rjane židźane banty ze serbskimi barbami. Tam namakach po mojim žadanju a přiwjezech je dom. Hdyž jedna serbska holca, kiž chce křižerskemu konjej, abo družka, kmótra, kiž chce kmótej serbski bant kupić, tajki nowy bant z Berlina widźi, kupi sej jón bjeze wšeho překładźenja. Wo sylne wopytanje prosy Michał Hórnig z Chrósćic.“
Z dalšeje zajimaweje knižki dr. Jana Petra „Michał Hórnik“ (Budyšin 1974) je we wotstawku „Młode lěta“ rozkładźene, kak wuwi so w 19. lětstotku Hórnikec swójba ze skromnych poměrow na klamarsku swójbu z dobrym mjenom we Worklecach a wosebje w Chrósćicach. Chrósčanski překupc Hórnig (abo Hórnik) běše wuj našeho wótčinca Michata Hórnika. Hórnikec překupstwo (abo kla my, kaž to prjedy tež rěkaše) w Chrósćicach bu (po rozprawje KP z lěta 1899) 1843 załožene nimo hižo mjenowaneho Michała přez jeho sotru Lejnu a jeje mandźelskeho Jana Domanju, kotremuž pak ludźo tež „Hórnikec Jan“ rěkachu. Wo „Hórnikec Lejnje“ pak so dźaknje spominaše str. 103):
„Tuta měješe přeco požadane po serbskich wosadach najrjeńše banty za jutrownych křižerjow a za naše serbske družki.“ Móže być, zo so po jeje smjerći křižerske a druhe serbske banty počachu kupować w Kulowje na hermanku. Tuto wuprajenje znajmjeńša činješe Jakub Bryl ze Stareje Cyhelnicy w KP 1889 (str. 63) w swojej składnostnej basni „Křižerski spěw“. Jemu drje směmy wěrić, hačrunjež běše nimo swojeho powołanja jako ratarski dźěłaćer na klóšterskim knježim dworje w Marijinej Hwězdźe z woporniwym čłonom předsydstwa serbskeho Kukowskeho katolskeho kasina a woblubowanym serbskim brašku, a tym wosebje na kwasach wšo wěrić njemóžeš, štož ludźorn barbja.
Zawěsće so hišće tójšto wukuli, jeli zo raz zaměrnišo za tym slědźimy, kak su naši křižerjo ze swojimi bantami a na druhe wašnje so wuznawali jako katolscy křesćenjo a wědomi Serbja zdobom. To činjachu tež w času najwjetšeho přesćěhanja Serbow a čłowjeskeho tyranstwa docyła. Telko je wěste, zo su Baćońscy křižerjo 1942 jěchali ze serbskimi bantami! Drježdźanska Gestapo je so potom z tutej naležnosću zaběrała a z pomocu Budyskeho hejtmanstwa Baćońskeho wjesnjanostu přesłyšowała a dalše wužiwanje módro-čerwjeno-běłych bantow kruće zakazała. Nadrobnišo wo tym w jednym z přichodnych „Lětopisow“ rjada C (ludowěda) Instituta za serbski ludospyt w Budyšinje.

CMS by jan budar media | Alle Inhalte sind © by Katolski Posoł 2008